De tweetalige studie-editie van het middelengelse vogeldebat.De uil en de nachtegaal is een vertaling van The Owl and the Nightingale; een anoniem dertiende-eeuws Engels gedicht van ruim 1800 regels, waarin twee vogels debatteren over het geloof, het huwelijk en de hoofse liefde. In het gedicht leidt de auteur de lezer door een fel debat, waarin de beide vogels, vaak met veel humor, enthousiast met elkaar redetwisten. In het vaak stevige dispuut neemt noch de wijze uil, noch de frivole nachtegaal een blad voor de mond. De expressieve taal van de vogels maakt het gedicht bijzonder levendig. In deze tweetalige studie-editie op rijm bewaart Bert Osnabrug die levendigheid en ontsluit hij het gedicht voor een hedendaags Nederlandstalig publiek. Naast de vertaling en een toelichting bevat het boek illustraties die qua sfeer en beeldtaal verwijzen naar de boekillustraties uit het dertiende-eeuwse Engeland. Bert Osnabrug vertaalde ook het middeleeuwse meesterwerk Beowulf, Het vogelparlement van Geoffrey Chaucer en de Arthurroman Gawein.

De gedichten die voor het eerst in 1867 onder de titel Snikken en grimlachjes gebundeld en uitgegeven zijn, waren oorspronkelijk bedoeld voor een jong publiek. François HaverSchmidt (1835-1894), alias Piet Paaltjens, schreef ze voor zijn medestudenten aan de Leidse universiteit en publiceerde ze in de Studenten-almanak. Ze leverden hem, in combinatie met het romantisch mysterie dat hij rond Paaltjens had geschapen en de ironische toon van zijn poëzie, een aanzienlijke schare bewonderaars op. Na zijn studie theologie in Leiden was HaverSchmidt predikant in Foudgum en Raard (Friesland), Den Helder en Schiedam, waar hij verreweg het langst op de kansel heeft gestaan: van 1864 tot zijn levenseinde op 19 januari 1894. Hij stierf geen natuurlijke dood. Zijn depressies, gevoegd bij toenemende twijfels omtrent het geloof en nog verergerd door het overlijden van zijn vrouw (1891), liepen ten slotte uit op zelfmoord. Zijn humoristische, maar in wezen weemoedige poëzie heeft een welverdiende plaats in de Nederlandse literaire canon gekregen. Marita Mathijsen is emeritus-hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam. Zij schreef vele studies op het gebied van de negentiende eeuw, zoals De gemaskerde eeuw (2002) en Historiezucht (2013). In 2018 verschijnt haar biografie van Jacob van Lennep. Dick Welsink is conservator bij het Literatuurmuseum. Hij publiceert studies op het gebied van de Nederlandse literatuur.NBD BiblionRecensie door O.W. DuboisIn de Nederlandse poëzie nemen de humoristisch-weemoedige 'Snikken en grimlachjes' van Piet Paaltjens - pseudoniem van François HaverSchmidt (1835-1894), die na zijn studie theologie in Leiden predikant werd - een bijzondere plaats in. Het is poëzie waarin teleurstelling in het leven en de liefde centraal staat, vol ook van weemoed. De gedichten zijn vervuld van verdriet en eenzaamheid, maar omdat ze ook heel humoristisch zijn, is het niet duidelijk, zo schrijft Marita Mathijsen in haar instructieve toelichting, of ze werkelijk over diep lijden gaan of dat juist de spot wordt gedreven met de gevoeligheid van de Romantiek. Er is veel verdriet, weemoed, wrangheid en diep pessimisme in deze verzen, maar altijd blijft de toon vrij van de zwaarte van veel andere negentiende-eeuwse dichtkunst. Een fraai staaltje van zelfironie, naar Marita Mathijsens woorden, een spel ook met fictie en werkelijkheid, is de eigenhandige levensschets waarmee de bundel opent. Verzen die men inderdaad met snikken en grimlachjes leest. Mooie en goed verzorgde heruitgave van een klassieke poëziebundel en waardevol ook door toelichting en annotaties.

Nog geen eeuw geleden leerde men op Nederlandse scholen de gedichten van De Schoolmeester van buiten. Bijna iedereen kende wel een paar regels van hem: Een leeuw is eigenlijk iemand, die bang is voor niemand Zijn woordgrappen, humoristische overdrijvingen en verwisselingen van dieren en mensen waren een opluchting voor de lezers, die gewend waren aan nogal deftige en serieuze poëzie. De Schoolmeester werd gelezen om bij zoveel gekheid hartelijk te kunnen lachen. Deze hardcover-editie van De gedichten van De Schoolmeester is geïllustreerd met de prachtige illustraties van Anthony de Vries uit de zesde druk (1872). Marita Mathijsen verzorgde de redactie door de spelling te moderniseren en de editie te voorzien van een nawoord en toelichting.Marita Mathijsen is emeritus hoogleraar moderne Nederlandse letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam en gespecialiseerd in negentiende-eeuwse literatuur.NBD BiblionRecensieMarita Mathiisen. die in 1987 promoveerde op een uitgave van de brieven van De Schoolmeester, heeft voor deze editie in de Griffioenreeks de gedichten herspeld en ze van toelichtingen voorzien. De oorspronkelijke inleiding van Jacob van Lennep. 'Iets over den schrijver en zijn dichttrant', werd vervangen door een nawoord, waarin Mathijsen allerlei bijzonderheden over het leven van Gerrit van de Linde Jz. (de echte naam van de auteur) vermeldt, waarover Van Lennep kiesheidshalve alleen in zeer bedekte termen kon spreken. Er zijn nog immer veel mensen die flarden van deze geestige verzen uit het hoofd kennen, met name uit de onderafdeling 'Natuurlijke historie voor de jeugd': 'Een leeuw is eigenlijk iemand / die bang is voor niemand.', of 'Het verschil tussen ezels en geleerde doktoren / zit hem soms minder in 't hoofd dan wel in de oren.', of 'Een hond is vermaard / om zijn gezelligen aard / en 't kwispelen van zijn staart.' Maar wie kan nog alle in onbruik geraakte woorden, namen van historische personen of (verborgen) citaten thuisbrengen? Op dat punt brengen de 46 pagina's met toelichtingen uitkomst.

De nalatenschap van dichter, schrijver en vertaler Ernst van Altena is onuitputtelijk, niet in omvang, welzeker qua literaire kracht. Met de vertaling van het werk van François Villon bracht Ernst van Altena versregels uit het Frans van de late middeleeuwen in modern Nederlands tot leven en wist hij de literaire waarde van het oorspronkelijke werk te evenaren. Ernst van Altena illustreert de dichter in zijn inleiding met de beroemde regels uit In memoriam mijzelf van Slauerhoff. Het goede deed hij slecht beleed het kwaad oprecht, hij stierf in het gevecht, hij leidde recht en slecht een onverdraagzaam leven. In 1965 ontving Ernst van Altena de Martinus Nijhoff-prijs voor de vertaling van het werk van François Villon.

"Was deze spoorwegramp wel werkelijkheid? Is zij misschien enkel lokalisatie van een vroegrijpe wil tot ontsporen? Of nog: onduidelijke herinnering van een zeer vroege Alpdruck?" - Paul van Ostaijen Hij weet het niet, of hij wel als tweejarige echt een spoorwegramp heeft meegemaakt. In zijn debuut Music-Hall schetst Paul van Ostaijen trefzeker de illusie die wij allemaal..., tenminste sommigen onder ons, optrekken om maar de realiteit aan te kunnen.

`De poëzie is geen zachtogige maagd, die, ons de hand reikend op de levensbaan, met een glimlach leert bloemen tot een tuiltje te binden [...] doch ene vrouw, fier en geweldig, wier zengende adem niet van ons laat.’ Willem Kloos was de frontman en vernieuwer van de Tachtigers. Het was deze rol en de levensstijl van een bohemien - die hij een groot deel van zijn leven leidde - die hem naam en faam bezorgden. En dat ene beroemde gedicht waarvan de beginregel luidt: Ik ben een God in ’t diepst van mijn gedachten, In deze editie zijn de gedichten uit Verzen compleet bijeengebracht.

Generaties scholieren lazen tot in het begin van de twintigste eeuw verplicht De Overwintering der Hollanders op Nova Zembla. Ze leerden hele stukken ervan uit het hoofd, alsof het allemaal echt zo gebeurd was. Maar de dichter, Hendrik Tollens Cz. (1780-1856), had de historische reis van Barentsz en Van Heemskerck wel naar de wensen van zijn eigen tijd geboetseerd. Ruud Poortier brengt De Overwintering naar onze tijd door de jongste literaire visie op het gedicht en de tijd rond 1819 toe te lichten. Zo leren we meer over de begintijd van ons Koninkrijk dan dat we wijzer worden over de echte overwintering. Ruud Poortier promoveerde in 2014 op de nagedachtenis van Hendrik Tollens. In het Voorwoord schrijft Louwrens Hacquebord over zijn eigen ervaringen op Nova Zembla. Deze geïllustreerde uitgave doet recht aan het 200e geboortejaar van het dichtstuk.

Koning Arthur is met zijn hof bijeen om het nieuwe jaar te vieren als er plotseling een reusachtig grote ruiter binnenkomt. Hij is gezeten op een groen paard en in het groen gekleed: de Groene Ridder. Hij daagt de vorst en zijn ridders uit hem te onthoofden. Gawein neemt de uitdaging aan, maar de Groene Ridder blijkt onkwetsbaar. De afspraak is dat Gawein zich voor het jaareinde op zijn beurt door de Groene Ridder moet laten onthoofden, in een mysterieuze Groene Kapel. Kort voor het jaar verstreken is gaat Gawein op zoek naar de ridder en de kapel, dan begint een spannende queeste waarin moed, trouw en ridderlijk gedrag op de proef worden gesteld. Heer Gawein en de Groene Ridder is een anoniem veertiende-eeuws Arthurverhaal, geschreven in stafrijm. Het is een bijzonder knap geconstrueerd avonturenverhaal met een serieuze ondertoon, en met wortels in de voorchristelijke mythologie. Van de vele Arthurverhalen die in dezelfde periode zijn geschreven is Heer Gawein en de Groene Ridder een van de interessantste. Bovendien is het een verhaal met een hoge literaire kwaliteit en wordt het beschouwd als een van de belangrijkste teksten uit de Engelse Middeleeuwen. Deze tweetalige studie-editie bevat de oorspronkelijke veertiende-eeuwse tekst en de Nederlandse vertaling, alsook een toelichting op de tekst. De tekst is voorzien van illustraties. Bert Osnabrug zorgde voor zowel de vertaling als de illustraties. Hij vertaalde ook het middeleeuwse meesterwerk Beowulf, het middeleeuws-Engelse vogeldebat De uil en de nachtegaal en Het vogelparlement van Geoffrey Chaucer.

De verhalen van Canterbury is het middeleeuwse magnum opus van Geoffrey Chaucer. Het werk neemt in de Engelse literaire canon een centrale plek in. De verzameling verhalen is samengebundeld rondom een pelgrimstocht naar Canterbury, een gouden greep, want zo kan Chaucer de sociale diversiteit en dynamiek van de middeleeuwen voor het voetlicht brengen. Een gewichtig ridder, een nerdy klerk, een aflaatkramer die leep zaken zaken doet, worden naast tientallen anderen door hem in deze afspiegeling van de middeleeuwse samenleving geportretteerd. Geoffrey Chaucer was bij leven eerst als schildknaap en later als diplomaat nauw verbonden aan de hoven van Eduard III, zijn opvolger Richard II en later Hendrik IV. Chaucer was de eerste schrijver die in 1400 in de Westminster Abbey in Londen werd begraven in wat mettertijd de Poets’ Corner is gaan heten. Deze editie bevat naast de Nederlandse vertaling van Ernst van Altena een toelichting op de tekst en uitgebreide aantekeningen. Ook het middeleeuwse meesterwerk De roman van de roos en de poëzie van François Villon zijn meesterlijk vertaald door Ernst van Altena.

De roman van de roos, geschreven door Guillaume de Lorris en Jean de Meung, had een immense intellectuele uitstraling, die tot ver in de zestiende eeuw voortduurde. Het begin van de Lorris is een lyrisch allegorisch gedicht in de traditie van de hoofse liefde. Een minnaar gaat in zijn droom op weg omde roos te plukken in de tuin der liefde. De zoektocht naar de volmaakte vrouw. Maar de lange voortzetting die Jean de Meung veertig jaar nadat de Lorris de pen neerlegde, eraan vastknoopte, tapt uit een geheel ander vat. De Meung is geen lyrisch zanger maar een episch satiricus. Hij biedt een complete dertiende-eeuwse zedenleer. Hij leert vrouwen én mannen hoe ze elkaar het best kunnen bedriegen, hij hekelt bedelorden en verplicht celibaat, hij vermengt mythologie met christelijk denken, hij spot, schimpt, kritiseert en noemt de dingen bij hun naam. Het is de vitaliteit van zijn werk die de Roman de la Rose tot een klassiek werk heeft gemaakt. Zijn humanisme is van grote invloed geweest op de renaissance. In zijn woorden is het leven van de dertiende eeuw, het denken, voelen, feesten en lijden, voorgoed en vaak sarcastisch geboekstaafd.

De gedichten die voor het eerst in 1867 onder de titel Snikken en grimlachjes gebundeld en uitgegeven zijn, waren oorspronkelijk bedoeldvoor een jong publiek. François HaverSchmidt (1835-1894), alias PietPaaltjens, schreef ze voor zijn medestudenten aan de Leidse universiteiten publiceerde ze in de Studenten-almanak. Ze leverden hem, in combinatie met het romantisch mysterie dat hij rond Paaltjens had geschapen en de ironische toon van zijn poëzie, een aanzienlijke scharebewonderaars op.Na zijn studie theologie in Leiden was HaverSchmidt predikant inFoudgum en Raard (Friesland), Den Helder en Schiedam, waar hijverreweg het langst op de kansel heeft gestaan: van 1864 tot zijnlevenseinde op 19 januari 1894. Hij stierf geen natuurlijke dood. Zijndepressies, gevoegd bij toenemende twijfels omtrent het geloof en nogverergerd door het overlijden van zijn vrouw (1891), liepen ten slotte uit op zelfmoord.Zijn humoristische, maar in wezen weemoedige poëzie heeft eenwelverdiende plaats in de Nederlandse literaire canon gekregen.Marita Mathijsen is emeritus-hoogleraar aan de Universiteit vanAmsterdam. Zij schreef vele studies op het gebied van de negentiendeeeuw, zoals De gemaskerde eeuw (2002) en Historiezucht (2013). In 2018verschijnt haar biografie van Jacob van Lennep.Dick Welsink is conservator bij het Literatuurmuseum. Hij publiceertstudies op het gebied van de Nederlandse literatuur.NBD BiblionRecensie door O.W. DuboisIn de Nederlandse poëzie nemen de humoristisch-weemoedige 'Snikken en grimlachjes' van Piet Paaltjens - pseudoniem van Francois HaverSchmidt (1835-1894), die na zijn studie theologie in Leiden predikant werd - een bijzondere plaats in. Het is poëzie waarin teleurstelling in het leven en de liefde centraal staat, vol ook van weemoed. De gedichten zijn vervuld van verdriet en eenzaamheid, maar omdat ze ook heel humoristisch zijn. is het niet duidelijk, zo schrijft Marita Mathijsen in haar instructieve toelichting, of ze werkelijk over diep lijden gaan of dat juist de spot wordt gedreven met de gevoeligheid van de Romantiek. Er is veel verdriet, weemoed, wrangheid en diep pessimisme in deze verzen, maar altijd blijft de toon vrij van de zwaarte van veel andere negentiende-eeuwse dichtkunst. Een fraai staaltje van zelfironie, naar Marita Mathijsens woorden, een spel ook met fictie en werkelijkheid, is de eigenhandige levensschets waarmee de bundel opent. Verzen die men inderdaad met snikken en grimlachjes leest. Mooie en goed verzorgde heruitgave van een klassieke poëziebundel en waardevol ook door toelichting en annotaties.

"Was deze spoorwegramp wel werkelijkheid? Is zij misschien enkel lokalisatie van een vroegrijpe wil tot ontsporen? Of nog: onduidelijke herinnering van een zeer vroege Alpdruck?" - Paul van Ostaijen Hij weet het niet, of hij wel als tweejarige echt een spoorwegramp heeft meegemaakt. In zijn debuut Music-Hall schetst Paul van Ostaijen trefzeker de illusie die wij allemaal..., tenminste sommigen onder ons, optrekken om maar de realiteit aan te kunnen.